Zonguldak tarihinde 'Eylül' ayında neler oldu?

 (1896–1964)

Eylül 1896: Zonguldak “Kaza merkezi” oldu.

18 Eylül 1908: İttihatçıların özgürlük vaatlerinden sonra, 2’nci Meşrutiyet’in ilanı ve İttihatçı kadroların iktidara gelmesiyle birlikte çalışanlar çeşitli taleplerle sokağa taştılar. 2’nci Meşrutiyet’in ilanından bir ay sonra Osmanlı topraklarında olan Balkanlardan başlayan grev dalgası, önce İstanbul’a, oradan Zonguldak’a kadar geldi. Bu gelişmelerin bir devamı olarak şirketlerin açtıkları hastanede hasta ve yaralı olan işçilerden tedavi karşılığı para kesilmesi üzerine başta Fransız işletmesinde çalışan demiryolu ve maden işçileri topluca iş bıraktı. Büyük gruplar halinde ellerinde kazma, balta vb. kent merkezine inerek şirketin liman mevkiindeki idare binasını kuşattılar. İşçilerin bu hareketi karşısında iktidardaki Meşrutiyetçiler, Ereğli havzasına “Musul Gambotu” ile avcı taburları sevk ederek grevleri bastırdı. 

25 Eylül 1908: İttihat Terakki hükümeti “Tatil-i Eşgal Kanunu” ile ameleye grev-direniş vb. yasaklar getirdi. Her türlü hak arama eylemi yasaklandı.

Eylül 1913: Zonguldak Kaymakamlığı’na Mithat Akif atandı.

2 Eylül 1920: Zonguldak Mutasarrıflığı’na Nusret Bey atandı.

10 Eylül 1920: Türkiye Komünist Fırkası l’inci Kongresi Bakü’de toplandı. Kongrede partinin Zonguldak sorumlusu Abdurrahman Yoldaş, Zonguldak maden işçileri ile ilgili olarak, “Maden ocaklarında çalışan amelenin sefaleti yanı sıra madenlerde sekiz-on yaşlarında çocukların çalıştırıldığını” belirtti.

22 Eylül 1920: İstanbul’dan Zonguldak’a kız ve erkek öğretmenler geldi.

10 Eylül 1921: “Havza-i Fahmiye (Kömür Havzası) Amele Kanunu” çıktı.

16 Eylül 1922: Büyük Millet Meclisi’nde (BMM) bir mebus, “Zonguldak’ta ithal un karaborsa ve kalitesiz, ameleye mısır unu yerine besleyici özelliği olan buğday unu yedirilmelidir” dedi.      

22 Eylül 1922: Maden Başçavuş Mektebi, Mithatpaşa Mahallesi’nde bulunan 63 nolu ocakta açıldı. Bu açılışa; Jandarma Tabur ve Mevki Kumandanı Binbaşı Remzi Berkman, dönemin İstihbarat Müdürü Akın Tahir Karauğuz (Aynı zamanda, “Zonguldak Gazetesi” Sahibi) ve Polis Müdürü Hüseyin Hüsnü Arı katıldı. Hüseyin Hüsnü Arı; bu yıllarda Zonguldak’a yeni gelmiş olan, Zonguldak tarih ve edebiyat yazarı Ahmet Naim Çıladır’ın abisidir. Ahmet Naim, Zonguldak’a ilk geldiği yıllardan itibaren Akın Karauğuz’un yayımladığı tüm neşriyatlarda onun sağ kolu oldu. Ahmet Naim, bu ilişkilerinden ve abisi Hüsnü Arı’dan; Doğu Gazetesi, Sayı 82-96, sayfa 201’de geniş olarak kendisi bahseder. Hüsnü Arı, 1944 yılında Kocaeli Emniyet Amiri olarak görev yaptı.

13 Eylül 1923: Zonguldak Valiliği’ne İbrahim Paşa atandı.

Eylül 1923: Maden ocaklarında çalışan Kazmacı: 100 kuruş, Yedek: 80 kuruş yevmiye alıyor. Ekmek (1 kilo) 20 kuruş.

5 Eylül 1927: Zonguldak’ta ilk “ortaokul” açıldı ve 22 öğrenciyle eğitime başladı.

13 Eylül 1958: Türkiye Maden İşçileri Federasyonu, kendi arasında yaptığı görev dağılımında; Federasyon Başkanlığı’na Ömer Karahasan, Sekreterliğe Mehmet Alpdündar, Muhasipliğe Kemal Özer, Üyeliklere; Osman İpekçi ve Halit Atabay seçildi.

Eylül 1964: “Türkiye Maden-İş Sendikası” Zonguldak Şubesi açıldı. Başkanlığa Mehmet Alpdündar geldi.

NOT: Belirtilen tarihler ile ilgili tüm kaynaklar elimde var, isteyenlere verebilirim.