15.12.2020, 00:01

BÖLGEMİZDE YER ADLARI


Çaycuma’da 1967 yılında üniversite tez çalışması yaparken; “Arapoğlu Balgur-Horcinas - Karaevligeriş-Dayva- Ayagur” vbgibi köy adlarının: “Esenlik- Yolgeçen- Dağüstü- Torlaklar-Yazıbaşı- Ayağur” şeklinde değiştirildiğini gördük. Dilbilimciler ve ilgili bilim adamlarına göre kentlerin, köylerin ve her türlü yerleşimlerin geçmişinde yer adları çok büyük önem taşıyor. “Karaevligeriş”   köy adındaki “Karaevlü”nün bir “Oğuz boy adı” olduğunu tarihi kaynaklar belirtiyor. Köy adları dışında kişi adları, sülale adları, lakaplar, yer, mevki, ağaçlık, orman, tarla, kayalık, akarsu adları da aynı derecede önem taşırlar.
Prof. Dr. Doğan Aksan, “Yer Adları Bilimi” ya da “Yeradıbilim”de, (toponymie, toponymy, toponomastique); “Yer adı araştırmalarından yalnızca geçmişe ait bilgiler elde etmenin yanında, dil tarihine, yerleşme tarihine, ülkenin etnik yapısına ilişkin önemli ipuçları da elde edilir.
 Her ülkede ad verme sırasında yerleşim yerinin durumu, konumu, orada bulunmuş, egemenlik sürmüş ünlü bir kimseyle, çevrede yaygın mesleklerle, çevredeki akarsu, dağ, göl ya da tarihi bir kalıntıyla ilişki kurulduğu görülür. Anadolu’da başlıca ad verme eğilimleri incelendiğinde ‘Yerleşim yerinin konumuna, durumuna göre adlandırma ve yerleşim yerine kişiyle ilgili adlar verme’ ana başlıklarını görürüz.” der. (Prof. Dr. Doğan Aksan, “Her Yönüyle Dil- Ana Çizgileriyle Dilbilim-3” TDK-Ankara-1982)
OSMANLI YER  ADLARI
 Tahir Sezen’in “Osmanlı Yeradları” adlı araştırması bu konuda bir çok bilinmeyeni aydınlatıyor.  İkinci baskısı  yapılan kitap,  (T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayın No: 26 Ankara- 2017) etiketiyle  yayımlanmış. Kitabın bu baskısının hazırlanmasındaTahir Sezen,   Arif Torun,   Murat Şener ve Salih Dutoğlu katkıda bulunmuş.
Çalışmanın önsözünde Günümüzde Osmanlı Devleti’nin bakiyesi durumunda olan kırktan fazla ülkenin tarihi ve kültürü üzerine araştırma yapanlar, bu coğrafyada yer alan idarî birimlerin ad ve idarî statülerinin değişmesi sebebiyle yerlerinin tespitinde güçlük yaşamaktadırlar. Bu sebeple konuyla ilgili çalışan kişi ve kuruluşların çalışmalarını kolaylaştıracak yer adları kılavuzuna ihtiyaç duyulmuş, bu ihtiyacı gidermek için Genel Müdürlüğümüz personeli Tahir SEZEN’e sözlük mahiyetinde bir başvuru kitabı hazırlama görevi verilmiştir. “Osmanlı Yer Adları” ismiyle hazırlanan kitabın 2006 yılında ilk baskısı yapılmıştır.” Ifadesiyle kitabın yazılma sebebi belirtilmiş.
ÇAYCUMA’NIN 500 YILLIK GEÇMİŞİ
Tahir Sezen’in “Osmanlı Yeradları” adlı araştırmasının Devlet Arşivleri verilerinden hazırlanması nedeniyle bölgemiz için de önem taşıdığını düşünüyorum. Örneğin, Çaycuma’nın (Çarşamba)1515’de Nahiye, 1530’da ise Kaza statüsüyle tarih sahnesinde yer almağa başladığını görüyoruz. Prof.Dr. Kenan Taş’ın “Bolu Livası Hızır Bey İli Vakıfları” incelemesinde ise 1519 tarihi vardır. Bu bilgilerden Çaycuma’nın (Çarşamba) 500 yıllık bir geçmişe sahip olduğu ortaya çıkıyor.
1519 tarihli Çömlekçi ve Horcanus köylerindeki vakıf işlemlerinin onayında Hızırbey ili ve Çarşamba “Kadı”larının onayları görülür. Hızırbey İli’nin, Mengen’den Çatalağzı’na kadar bölge adı, Çarşamba’nın ise bu yörede “kadılık” olduğu anlaşılır. Çarşamba’dan başka da Gölpazarı, Zerzene, Yedidîvân(Perşembe) ve Hisâröni  yakın çevredeki diğer kadılıklardır. 
Bir “kadılk”a en az 4-5 köyün bağlı olduğu kaynaklarda belirtiliyor. Bu bilgiler de bize Çaycuma’nın, kurulu olduğu bu yörede 500 yıl öncesine uzanan bir yerleşim (iskan) yeri olduğunu gösteriyor. Bu yazıda Osmanlı Yer Adları adlı çalışmadan sadece Çaycuma ve yakınındaki kentler ile ilgili bilgiler verilmiştir.
ÇAYCUMA shf.177
(16.yy. Çarşamba, Hızırbeyli)
1855 : Çarşamba-i Bolu
1911 : Çaycuma) maa Perşembe ve Bartın
       Nâhiye (1515-1530) Bolu → Anadolu eyâleti
Kazâ (1530) Bolu → Anadolu eyâleti
Kazâ (1855-1863) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1864) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1865) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1866-1867) Ereğli → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Nâhiye (1870-1880) Bartın → Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Nâhiye (1889-1908) Hamidiye (Devrek) → Bolu →Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Nâhiye (1911-1923) Devrek → Bolu Müstakil Sancak (salnâme)
Nâhiye (1924-1943) Devrek → Zonguldak
Kazâ (1944/4642) Zonguldak
PERŞEMBE shf. 614 (Pençşembe)
(16.yy. Yedidivan)
(1855 : Perşembe)
        (1954 : Hacıkadı) maa Hisarönü maa Zerzene  
Nâhiye (1519) Bolu → Anadolu eyâleti
Kazâ (1569) Bolu → Anadolu eyâleti
Kazâ (1855-1864) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1865) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1866) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1867) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
 (Uzun yıllar yok, Hacıkadı Çaycuma bucağına bağlı)
Nâhiye (1954) Çaycuma → Zonguldak
ZERZENE  shf:833 
maa Hisarönü (Filyos) maa Bartın
Kazâ (1855-1863) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
               Kazâ (1864) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1865) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
               Kazâ (1866) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
(Çaycuma’nın Perşembe bucağı olabilir.)
KIZILBEL shf. 464
maa Bük
Kazâ (1855-1863) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1864-1865) Kastamonu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1866-1867) Viranşehir → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Kazâ (1868) Kastamonu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Nahiye Perşembe → Çaycuma →Zonguldak
GÖLPAZARI shf: 301(16.yy. Göl)
(1855 : Gölpazarı-i Bolu) maa Ovayüzü, Kiçinos ve Ulus maa Amasra  
 Nâhiye (1530-1539) Bolu → Anadolu eyâleti
Kazâ (1855-1863) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
        Kazâ (1864) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1865) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1866-1867) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
              HİSARÖNÜ  shf: 352 
(Filyos) maa Zerzene maa Perşembe 
Kazâ (1855-1863) Bolu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1864) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1865) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
 Kazâ (1866) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1867) Bolu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1867-1868) Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Nâhiye (1880) Bartın → Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
 Nâhiye (1883) Ereğli → Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Köy (1928) Merkez → Zonguldak
Nâhiye (28.09.1930 Merkez → Zonguldak
Nâhiye (1944) Çaycuma → Zonguldak
GÖKÇEBEY shf. 295
(1855 : Tefen)
(Gökçebey : 1960
 Kazâ (1855-1867) Viranşehir → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Nâhiye (1918) Devrek → Bolu Müstakil Sancak (salnâme)
Nâhiye (1924-1989) Devrek → Zonguldak
Kazâ (1990) Zonguldak
       DEVREK shf.215
(Suçatı)
(1889-1910 :Hamidiye) maa Yılanlıca
Kazâ (1855-1865) Bolu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1866-1867) Ereğli → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Kazâ (1868) Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Kazâ (1870-1888) Ereğli → Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Kazâ (1889-1910) Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Kazâ (1911-1918) Bolu Müstakil Sancak (salnâme)
Kazâ (28 Mart 1918) Devrek → Zonguldak
Kazâ (1924) Zonguldak
DİRGİNE   shf:221
 maa Sekizdivan (Yazıcık) maa Sekizdivan, Devrek, Yılanlıca, Yenice ve Tefen  
Kazâ (1855-1863) Bolu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1864-1866) Bolu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1867) Bolu → Kastamonu eyâleti (salnâme)
Kazâ (1868) Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Nâhiye (1880-1883) Ereğli → Bolu → Kastamonu vilâyeti (salnâme)
Köy Merkez → Devrek → Zonguldak
 
 
 
 
 
 
Yorumlar (0)
18
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Pendikspor Futbol 34 77
2. Amed Sportif Faaliyetler 34 57
3. TECO Karacabey Belediyespor 34 56
4. Isparta 32 Spor 34 55
5. Tarsus İdman Yurdu 34 55
6. Anagold 24Erzincanspor 34 54
7. Bucaspor 1928 34 53
8. Kırşehir Belediyespor 34 49
9. Ankara Demirspor 34 49
10. Weecoins Kırklarelispor 34 47
11. Şanlıurfaspor 34 46
12. Nazilli Belediyespor 34 45
13. Uşakspor A.Ş. 34 40
14. CriptoSwaps Zonguldak Kömürspor 34 38
15. Pazarspor 34 34
16. Akhisarspor 34 31
17. Karatay Termal 1922 Konyaspor 34 29
18. Eskişehirspor 34 22
19. GMG Kastamonuspor 0 0
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 37 89
3. Chelsea 37 71
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 66
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 37 49
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Newcastle 37 46
13. Crystal Palace 37 45
14. Aston Villa 37 45
15. Southampton 37 40
16. Everton 37 39
17. Burnley 37 35
18. Leeds United 37 35
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22