Zonguldak ve çevresinde madencilik tarihinin en çok merak edilen "Devrek, Çaycuma ve Filyos hattında neden taşkömürü mostrası (yüzlek) bulunmaz?" sorusuna bilimsel açıklama geldi. Jeoloji Yüksek Mühendisi Ali Baltaş, bölgenin tektonik evrimini ve kömür havzasını ikiye bölen yapısal dinamikleri kaleme aldı.
Ali Baltaş’ın değerlendirmelerine göre, Kuzeybatı Anadolu Taşkömürü Havzası’nı bölgesel ölçekte kesintiye uğratan ve jeoloji literatüründe "Devrek Havzası (Baseni)" olarak adlandırılan tektonik yapı, taşkömürü sahalarını Doğu ve Batı olarak ikiye ayırıyor.
Havzayı İkiye Bölen Yapı: Devrek Çöküntüsü
Üretimin en yoğun gerçekleştiği Batı Taşkömürü Havzası'nda Ereğli (Kandilli), Kozlu, Üzülmez ve Karadon işletme müesseseleri yer alırken; Filyos Çayı'nın doğusunda kalan Doğu Taşkömürü Havzası ise Amasra ile Pelitovası, Azdavay ve Söğütözü (Kastamonu) mostralarını kapsıyor.
Azdavay ve Pelitovası sahalarındaki kömür birimlerinin Üst Kretase yaşlı flişlerin üzerinde bulunmasının bu kömürlerin allokton (taşınmış) bloklar olduğunu gösterdiğini belirten Baltaş, bu nedenle bölgede merceksel yapıdaki kömür bloklarında verimli bir yeraltı işletmeciliği yapılamadığını vurguladı.
Kömür Tabakaları Yüzlerce Metre Derine İtildi
İstanbul Zonu üzerinde yer alan havzada taşkömürü damarlarının temelini Paleozoyik yaşlı kayaçlar oluşturuyor. Devrek Havzası'nda ise kömür damarlarını barındıran Paleozoyik temel, milyonlarca yıl önce tektonik olarak büyük bir çöküntüye uğradı.
Faylanma ve çöküntü hareketleriyle ekonomik değere sahip Karbonifer kömür katmanları yüzlerce metre derine gömüldü. Bu çöküntü alanının üzerini ise Mesozoyik ve Tersiyer dönemlerine ait çok daha genç tortul tabakalar doldurdu. Yoğun tektonizma ve genç kayaç birikimi, batıdaki üretim merkezlerini doğudaki Amasra ve Kastamonu sahalarından tamamen kopardı.
Heyelanların Sebebi: Geçirimsiz Çaycuma Formasyonu
Kömürlü formasyonların derin kotlara itildiği Devrek yönünde, yüzeyi kalın bir örtü oluşturan Eosen yaşlı fliş tabakaları (kumtaşı, şeyl, marn) kapladı. Bu birimlerin içinde ekonomik değeri bulunmayan çok ince linyit kırıntıları haricinde işletilebilir bir damar yer almıyor.
Devrek-Filyos vadisi boyunca uzanan en kalın örtünün Eosen yaşlı "Çaycuma Formasyonu" olduğuna dikkat çeken Baltaş, bölgenin heyelan riskine de değindi:
"Bu birim genellikle kumtaşı, silttaşı, marn ve kalın kiltaşı ardalanmasından oluşmaktadır. Bu marnlı ve killi yapı suyu sızdırmadığı için geçirimsiz bir zon oluşturmaktadır. Bu nedenle de Devrek çevresindeki yamaçlarda zaman zaman çok büyük kütle hareketleri ve heyelanlar (örneğin 2015 büyük Devrek Heyelanı) meydana gelmektedir."
