Prostat, erkek üreme sisteminin bir parçasıdır ve özellikle yaşın ilerlemesiyle birlikte farklı sağlık sorunlarıyla gündeme gelebilir. Prostat bezinde meydana gelen değişiklikler her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Bununla birlikte sık idrara çıkma, gece idrara kalkma veya idrar akımında zayıflama gibi belirtilerin uzun süre devam etmesi durumunda ürolojik değerlendirme önem taşır.
Prostat sağlığıyla ilgili en sık karşılaşılan durumlardan biri iyi huylu prostat büyümesidir. Tıbbi adıyla benign prostat hiperplazisi olarak tanımlanan bu durum, prostat dokusunun zamanla büyüyerek idrar kanalına baskı yapması sonucunda çeşitli işeme sorunlarına neden olabilir. İyi huylu prostat büyümesi kanser değildir. Ancak oluşturduğu belirtiler kişinin günlük yaşamını ve uyku düzenini etkileyebilir.
Prostat Büyümesinin Belirtileri Nelerdir?
Prostat büyümesi herkeste aynı yakınmalara neden olmayabilir. Bazı erkeklerde prostat hacmi artmış olmasına rağmen belirgin bir şikâyet bulunmazken, bazı kişilerde daha küçük hacimdeki bir prostat bile idrar akışını etkileyebilir.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
- İdrara başlamada zorlanma
- İdrar akımında zayıflama
- Kesik kesik idrar yapma
- Sık idrara çıkma
- Gece birden fazla kez tuvalete kalkma
- Ani idrar yapma ihtiyacı
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
Bu yakınmalar yalnızca prostat büyümesine özgü değildir. Mesane hastalıkları, idrar yolu enfeksiyonları ve başka ürolojik sorunlarda da benzer şikâyetler görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak tanı konulmamalıdır.
Prostat Kontrolünde PSA Testinin Yeri Nedir?
PSA, prostat dokusu tarafından üretilen ve kan testiyle ölçülebilen bir proteindir. Prostat sağlığının değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerden biri olmakla birlikte tek başına bir kanser testi olarak değerlendirilmemelidir.
PSA düzeyi prostat kanserinde yükselebileceği gibi iyi huylu prostat büyümesi ve prostat dokusunu etkileyen bazı başka durumlarda da artabilir. Bu nedenle yüksek bir PSA sonucu doğrudan prostat kanseri bulunduğu anlamına gelmez.
Hekim PSA sonucunu değerlendirirken kişinin yaşı, prostat yapısı, aile öyküsü, muayene bulguları ve gerektiğinde diğer tetkiklerle birlikte değerlendirme yapar. Şüpheli bir durum bulunması halinde ek görüntüleme yöntemleri veya biyopsi gibi ileri incelemeler gündeme gelebilir.
Her Prostat Büyümesi Ameliyat Gerektirir mi?
İyi huylu prostat büyümesinin tedavisi hastanın şikâyetlerinin derecesine ve hastalığın idrar yolları üzerindeki etkisine göre değişir. Hafif belirtileri olan bazı hastalarda takip yeterli olabilirken, uygun hastalarda ilaç tedavileri tercih edilebilir.
İdrar yapma güçlüğünün belirginleşmesi, idrarın tamamen yapılamaması, tekrarlayan kanama veya mesane taşı gibi sorunların ortaya çıkması durumunda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Bu nedenle prostat büyümesinde tedavinin yalnızca prostatın büyüklüğüne bakılarak planlanması doğru değildir. Hastanın günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği ve idrar yollarında oluşturduğu sonuçlar da dikkate alınmalıdır.
Kapalı Prostat Ameliyatları Nasıl Uygulanır?
İyi huylu prostat büyümesinin cerrahi tedavisinde kullanılabilen yöntemlerden biri TUR-P olarak bilinen transüretral prostatektomidir. İşlem sırasında dışarıdan bir kesi oluşturulmadan idrar kanalından özel bir cihazla prostata ulaşılır.
Amaç prostat bezinin tamamını çıkarmak değildir. İdrar kanalını daraltan iç prostat dokusunun çıkarılması hedeflenir. Bu yönüyle TUR-P, prostat kanseri nedeniyle uygulanan ve prostatın tamamının çıkarılabildiği radikal prostatektomi ameliyatından farklıdır.
Hangi cerrahi tekniğin tercih edileceği prostatın yapısı, büyüklüğü, eşlik eden hastalıklar ve hastanın genel sağlık durumu gibi farklı değişkenlere göre belirlenir.
Sistoskopi Prostat Hastalıklarında Neden Kullanılabilir?
Bazı hastalarda prostatın idrar kanalında oluşturduğu etkinin daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir. Sistoskopi adı verilen yöntemde ince bir optik cihaz yardımıyla idrar kanalı ve mesane içeriden incelenebilir.
Özellikle mesane çıkışında tıkanıklık düşünülen hastalarda veya prostat ameliyatı planlanan bazı durumlarda sistoskopi değerlendirmeye katkı sağlayabilir. Ancak bu inceleme her prostat hastasına rutin olarak uygulanmaz. Gerekliliğine hastanın klinik durumuna göre üroloji uzmanı karar verir.
Prostat Sağlığı İçin Ne Zaman Üroloji Muayenesi Düşünülmeli?
İdrar alışkanlıklarında kalıcı bir değişiklik fark edildiğinde yakınmaları uzun süre ertelememek önemlidir. Özellikle idrar yapamama, idrarda gözle görülür kan bulunması veya şiddetli ağrı gibi durumlarda daha erken tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Belirti bulunmayan kişilerde prostat kontrollerinin nasıl planlanacağı ise yaşa ve bireysel risk faktörlerine göre değişebilir. Ailesinde prostat kanseri bulunan kişilerde değerlendirme zamanı diğer bireylerden farklı olabilir. Bu nedenle herkese uygulanabilecek tek bir kontrol programından söz etmek yerine kişisel risklerin dikkate alınması daha doğru bir yaklaşımdır.
İzmir’de üroloji alanında çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Emre Tüzel, iyi huylu prostat büyümesi ve prostat kanseri başta olmak üzere prostat hastalıklarının tanı, takip ve tedavisiyle ilgilenmektedir. Böbrek ve idrar yolu taşları, ürolojik kanserler ve erkek sağlığı da çalışma alanları arasında bulunmaktadır. İnternette “İzmir ürolog” veya “İzmir üroloji doktoru” gibi aramalar yaparak prostat şikâyetleri için doktor arayan kişilerin, yalnızca belirtilere dayanarak kendi kendine değerlendirme yapmak yerine muayene ve gerekli tetkikler sonucunda kişiye özel bir yol haritası oluşturması önemlidir.