Jeoloji Yüksek Mühendisi Ali Baltaş, Kuzeybatı Anadolu Taşkömürü Havzası’nda açılan yeraltı galerilerinin belirli derinliklerine ulaşan veya gönderilen suların, jeotermal gradyan nedeniyle sıcaklığı yükselen kayaçlarla temas ettirilerek ısıtılmasının mümkün olup olmadığını değerlendirdi.
Baltaş, çalışmasında söz konusu suların gözenekli kayaçlardan, kırık ve çatlaklardan geçirilerek ısınmasının ardından sıcak su kaynağı olarak kullanılıp kullanılamayacağını inceledi.
JEOTERMAL GRADYAN NEDİR?
Jeotermal gradyan, yerin derinliklerine inildikçe kayaçların sıcaklığında meydana gelen artış oranını ifade eden jeolojik bir terim olarak tanımlanıyor. Basit ifadeyle, yer altında derinlik arttıkça kayaç sıcaklığının her birim derinlikte ne kadar yükseldiğini gösteriyor.
Havzanın farklı ocaklarındaki yeraltı galerilerinde, çeşitli araştırmacılar tarafından farklı tarihlerde jeotermal gradyan ölçümleri gerçekleştirildi. Ölçümlerde, derinliğe bağlı sıcaklık artışının bölgesel olarak küçük farklılıklar gösterdiği ve Türkiye ortalamasının altında kaldığı belirlendi.
Bölgede halen en derin kotlarda madencilik faaliyetlerinin sürdürüldüğü Kozlu ve Karadon ocakları için jeotermal sıcaklık artışı ortalama 2,27°C/100 metre olarak hesaplandı. Bu değer, her 44 metre derinlikte sıcaklığın yaklaşık 1°C arttığını gösteriyor.
DERİNLİK ARTTIKÇA KAYAÇ SICAKLIĞI DA ARTIYOR
Zonguldak ve çevresinde yıllık ortalama yüzey sıcaklığının 14,5-15°C seviyesinde olduğu, yüzey sıcaklığının etkisinin ortadan kalktığı 15-20 metre derinliklerde ise kayaç sıcaklığının yaklaşık 14°C kabul edildiği belirtildi.
Bu hesaplamaya göre, -300 ile -650 metre arasında bulunan galerilere gönderilecek suların, henüz kazı yapılmamış yan kayaçlarla temas ederek yaklaşık 21-30°C sıcaklığa ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Aynı hesaplama üzerinden bakıldığında, -1000 metre derinlikte bölgede bulunan kayaçların sıcaklığının yaklaşık 36-37,5°C seviyelerine ulaşabileceği öngörülüyor.
Ancak kayaçların ısı iletkenliği, gözenekli veya masif yapıda olması, tabaka kalınlıkları gibi özelliklerin yanı sıra fay zonları, kömürün kendiliğinden yanması ve ocakların havalandırılması amacıyla gönderilen temiz havanın sıcaklığı gibi faktörler nedeniyle farklı galerilerde sıcaklık değerlerinin değişebileceği ifade ediliyor.
MEVCUT DERİNLİKLER JEOTERMAL KAYNAK İÇİN YETERLİ Mİ?
Baltaş’ın değerlendirmesine göre, bölgede -300 ile -650 metre arasında bulunan galerilerde ısınarak yaklaşık 21-30°C seviyelerine ulaşabilecek sular, yeryüzüne çıkarıldıklarında kullanım merkezlerine ulaşana kadar çevre sıcaklığının etkisiyle yeniden soğuyacak.
Bu nedenle söz konusu derinliklerde ısınan suların, yeryüzünde sıcak su kaynağı veya jeotermal kaynak olarak değerlendirilmesinin mümkün olmayacağı değerlendiriliyor.
Bölgede yeraltı galerilerinde ısınan suların jeotermal kaynak olarak kullanılabilmesi için çok daha derin kotlarda açılmış galerilere gönderilmeleri gerektiği sonucuna varılıyor.
