1948 yılı, Türkiye'nin Soğuk Savaş güvenlik mimarisine (ve daha sonra NATO'ya) entegrasyon sürecindeki en kritik dönüm noktalarından biridir. Siyaset literatüründe bu grup genellikle "16 subay" olarak anılsa da bu ekibin kimlerden oluştuğu ve Türkiye'nin kaderini nasıl şekillendirdiği üzerine bilgiler aşağıdadır.
1948 ABD Özel Harp Eğitimi ve Arka Plan
Soğuk Savaş'ın başlamasıyla birlikte ABD, olası bir Sovyet işgaline karşı müttefik ülkelerde "Stay-Behind" (geride kalanlar) adı verilen, işgal durumunda düşman hattı gerisinde direniş başlatacak bir yeraltı yapılanması kurguladı. Bu yapı, barış zamanında ise komünizmle mücadele (kontrgerilla) misyonunu üstleniyordu. Bu vizyon doğrultusunda 1948 yılında, Türk Silahlı Kuvvetleri içinden seçilen ve geleceği parlak görülen bir grup subay ABD'ye gönderildi. ABD'deki Fort Benning (Georgia) ve Fort Bragg (Kuzey Karolina) üslerinde gayrinizami harp, sabotaj, suikast, psikolojik savaş ve yeraltı direnişi gibi "Özel Harp" konularında uzun soluklu bir eğitim aldılar.
ABD'ye Gönderilen Ekipteki Önemli İsimler
Bu gruptaki tüm subayların isimleri resmi kaynaklarda tek bir liste halinde ilan edilmemiş olsa da, daha sonra Türkiye'nin askeri, siyasi ve istihbari kurumlarını yönetecek olan ve araştırmacıların teyit ettiği, en öne çıkan isimler şunlardır:
Tuğgeneral Daniş Karabelen: Ekibin başkanı ve kıdemlisidir. ABD'den döndükten sonra, 1952 yılında Türkiye'deki Özel Harp Dairesi'nin (bugünkü Özel Kuvvetler Komutanlığı) temeli olan Seferberlik Tetkik Kurulu'nu kuran ve yöneten isimdir.
Alparslan Türkeş: O dönem yüzbaşı rütbesinde olan Türkeş, bu eğitimi alan en tanınmış siyasi figürdür.
Turgut Sunalp: Yıllar sonra 12 Eylül 1980 darbesinin ardından kurulan MDP'nin (Milliyetçi Demokrasi Partisi) genel başkanı olacak ve askeri vesayetin önemli aktörlerinden biri haline gelecektir.
Suphi Karaman: TSK içindeki gizli örgütlenmelerde kilit rol oynamış bir kurmaydır.
Mucip Ataklı: Hava kurmay subayı olarak grupta yer almıştır.
Ahmet Yıldız: Ekibin siyasi yönü güçlü olan, eğitimde sivrilen isimlerinden biridir.
Refik Tulga ve Faruk Ateşdağlı gibi isimler de bu eğitimden geçerek TSK içinde çok kritik görevler üstlenmişlerdir.
Ekibin geriye kalan üyeleri, siyasi tarihte bu sekiz isim kadar ön plana çıkmayan daha alt rütbeli subaylardan oluşmaktadır.
27 Mayıs 1960 Darbesi ve "1948 Ekibi"
Devletin gizli eğitiminden geçen bu subay grubu, 27 Mayıs 1960 darbesinin belkemiğini oluşturmuştur. ABD'ye gönderilen bu gruptan tam 14 kişi, 27 Mayıs darbesine giden süreçte cunta yapılanmalarında bizzat yer almıştır. Darbeyi yapan Milli Birlik Komitesi (MBK) ve ihtilal kadrosu içinde doğrudan yer alan isimler şunlardır:
Alparslan Türkeş: Darbenin 1 numaralı vitrin yüzüdür. 27 Mayıs sabahı radyoda ihtilal bildirisini okuyan, darbenin kurmay aklını yürüten isimdir. Daha sonra komite içindeki güç mücadelesini kaybedip "14'ler" olarak bilinen grupla birlikte tasfiye edilerek Yeni Delhi'ye sürülmüştür.
Ahmet Yıldız: Darbeyi planlayan çekirdek kadroda yer almış ve Milli Birlik Komitesi üyesi olmuştur.
Mucip Ataklı: Hava Kurmay Binbaşı olarak darbeye katılmış ve MBK üyesi olarak yönetime el koymuştur.
Suphi Karaman: Kurmay Binbaşı olarak darbe kadrosunun en etkili MBK üyelerinden biri olmuştur.
Refik Tulga: Darbe sırasında aktif rol oynamış ve ihtilal yönetimi tarafından İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı olarak yetkilendirilmiştir.
Özet olarak, 1948'de ABD'de atılan o tohumlar, 1960'lardan 1980'lere kadar Türkiye'nin hem darbeler tarihinde hem de derin devlet yapılanmasında en belirleyici güç olmuştur.
